Hemşehri derneklerine çekiç gibi soru: Toplanan yardımlar nerede, hizmet nerede?

Dernekler hangi amaçla kurulur?

Dernekler, insanların ortak bir amaç etrafında birleşerek topluma fayda sağlamak, dayanışmayı geliştirmek ve ortak sorunlara çözüm üretmek amacıyla kurulur.

Özellikle bir ili veya ilçeyi temsil etmek amacıyla kurulan hemşehri derneklerinin sorumluluğu yalnızca kendi üyeleriyle sınırlı değildir. Bu kuruluşların öncelikli görevlerinden biri, yaşadığı şehirde ekonomik, sosyal veya kişisel sıkıntılarla karşılaşan hemşehrilerine sahip çıkmak, ihtiyaç sahibi ailelere destek olmak ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmektir.

Ancak dayanışmanın memleket sınırı da olmamalıdır. Yardım talebiyle kapısını çalan, gerçekten desteğe ihtiyacı bulunan başka bir ilin veya ilçenin vatandaşı da imkânlar ölçüsünde geri çevrilmemelidir.

Peki bugün faaliyet gösteren bütün hemşehri dernekleri kuruluş amaçlarını yerine getiriyor mu? Yoksa bazı kuruluşlarda dernekçilik, yalnızca yönetim ve organizasyon faaliyetlerine mi dönüşüyor?

Toplanan yardımlar nerelere harcanıyor?

Birçok dernek, faaliyetlerini sürdürebilmek amacıyla üyelerinden aidat topluyor, hayırseverlerden bağış alıyor, yemek ve dayanışma organizasyonları düzenliyor. Bunlar derneklerin faaliyetlerini sürdürebilmesi açısından olağan çalışmalar olabilir.

Ancak bağış yapan vatandaşın bilmesi gereken çok önemli bir konu var:

Kendisinden ihtiyaç sahipleri için yardım istenerek toplanan paralar gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaştırılıyor mu?

Derneklerin kira, elektrik, su, ulaşım, personel, organizasyon ve diğer zorunlu giderleri bulunabilir. Bu giderlerin olması doğaldır. Ancak bütün bu harcamaların belgeli, şeffaf ve mevzuata uygun olması gerekir.

Asıl sorgulanması gereken nokta, derneğin kaynaklarının ne kadarının kuruluş amacına uygun sosyal faaliyetlere, ne kadarının yönetim ve işletme giderlerine ayrıldığıdır.

Hiçbir bağışçı, verdiği desteğin nerede kullanıldığını sormaktan çekinmemelidir. Bağış toplamak kadar o bağışın hesabını vermek de önemlidir.

Bursa’daki Van derneği de bu tartışmanın örneklerinden biri

Bursa’da faaliyet gösteren Bursa Van İli ve İlçeleri Sosyal Kültürel Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, hemşehri dayanışması amacıyla kurulmuş kuruluşlardan biridir.

Dernek Başkanı Sayın Asker Karataş ve yönetimi de temsil ettikleri toplumsal sorumluluk çerçevesinde değerlendirilmesi gereken yöneticiler arasındadır.

Burada mesele yalnızca bir dernek veya bir başkan değildir. Aynı sorular Bursa’da faaliyet gösteren bütün hemşehri dernekleri için geçerlidir.

Vanlı vatandaşların yanı sıra Bursa’da yaşayan diğer hemşehrilerin ve ihtiyaç sahibi vatandaşların da dayanışma faaliyetlerinden nasıl yararlandığı önemlidir.

Bir derneğin başarısı yalnızca düzenlediği etkinliklerle, verdiği yemeklerle, yaptığı toplantılarla veya protokol fotoğraflarıyla ölçülemez.

Asıl başarı, ihtiyaç sahibinin kapısını çalabilmek ve zor durumda olan bir insanın hayatına dokunabilmektir.

Dernek başkanlığı makam değil, sorumluluktur

Bir derneğin başkanı olmak elbette önemli bir görevdir. Ancak bu görev beraberinde ciddi sorumluluklar getirir.

Başkan ve yönetim kurulu üyeleri, derneğin kaynaklarının kuruluş amacı doğrultusunda kullanılmasından, faaliyetlerin yürütülmesinden ve hesap verebilirlikten sorumludur.

Bu nedenle bütün hemşehri derneklerinin yöneticilerine şu soruların yöneltilmesi gerekiyor:

Kamuoyunun cevap beklediği sorular

Derneğin yıllık toplam geliri ve gideri ne kadar?
Toplanan bağışların ne kadarı ihtiyaç sahiplerine ulaştırılıyor?
Kaç öğrenciye burs veya eğitim desteği veriliyor?
Kaç ihtiyaç sahibi aileye yardım yapılıyor?
Yardım talepleri nasıl değerlendiriliyor?
Derneğin yönetim ve organizasyon giderleri ne kadar?
Gelir ve gider hesapları üyelere ve bağışçılara açıklanıyor mu?
Faaliyet raporları düzenli olarak üyelerle paylaşılıyor mu?

Bu sorular herhangi bir kişi veya kurumu suçlamak amacı taşımıyor. Bunlar şeffaf yönetim ve hesap verebilirlik anlayışının gerektirdiği meşru kamuoyu sorularıdır.

Dernekleri kim denetliyor? Kamu denetimi yeterince etkin mi?

Konunun en önemli boyutlarından biri de denetim mekanizmasıdır.

Türkiye’de derneklerin faaliyetleri 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında yürütülmektedir.

Kanunun 9. maddesi uyarınca derneklerde iç denetim esastır. Denetim kurulu, derneğin faaliyetlerini, defterlerini ve hesaplarını tüzük ve mevzuata uygunluk açısından denetlemekle yükümlüdür.

Kanunun 19. maddesi ise derneklerin yıllık faaliyetleri ile gelir ve gider sonuçlarını beyannameyle mülki idare amirliğine bildirmesini düzenlemektedir. Ayrıca gerekli görülen durumlarda kamu denetimi yapılabilmektedir.

Bu süreçlerde İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü, valilikler ve ilgili mülki idare birimleri görev almaktadır.

Kamuoyunun merak ettiği asıl soru şu: Derneklerin yalnızca belgeleri ve beyannameleri mi inceleniyor, yoksa kuruluş amaçlarına uygun şekilde gerçekten faaliyet gösterip göstermedikleri de yeterince araştırılıyor mu?

Denetimin yalnızca kâğıt üzerindeki kayıtlarla sınırlı kalmaması, derneklerin gerçek faaliyetlerinin, sosyal katkılarının ve bağışların kullanımının da gerektiğinde incelenmesi önem taşıyor.

Mevzuatta denetim mekanizmasının bulunması kadar, bu denetimlerin sahada ne kadar etkin uygulandığı da önemlidir.

Devlet Bahçeli’nin derneklerle ilgili sözleri yeniden gündemde

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’ye atfedilen il ve ilçe derneklerinin kapatılmasına ilişkin sözler de bu tartışmalarla birlikte yeniden gündeme getiriliyor.

Ancak söz konusu açıklamanın tam metni, tarihi ve bağlamı doğrulanmadan kesin bir alıntı olarak yayımlanması doğru olmayacaktır.

Burada tartışılması gereken temel mesele, hemşehri derneklerinin varlığından ziyade kuruluş amaçlarına ne kadar bağlı kaldıklarıdır.

Çünkü topluma gerçekten hizmet eden, ihtiyaç sahiplerine ulaşan, gençlere destek olan, kültürel değerleri yaşatan ve dayanışmayı güçlendiren dernekler önemli bir toplumsal işlev görmektedir.

Buna karşılık kuruluş amacından uzaklaşan, faaliyetlerini şeffaf yürütmeyen ve bağışçısına hesap vermeyen yönetim anlayışları sorgulanmalıdır.

Dernekler kapatılmalı mı, yoksa daha etkin mi denetlenmeli?

Bu tartışmada önemli olan bütün dernekleri aynı kefeye koymak değildir.

Gerçekten hizmet üreten, gönüllülük esasıyla çalışan ve ihtiyaç sahiplerine ulaşan kuruluşların emekleri de göz ardı edilmemelidir.

Ancak dernekçilik yalnızca isim taşımak, tabela asmak, organizasyon yapmak ve yönetim kurulu unvanlarıyla anılmak değildir.

Derneklerin kuruluş amaçlarına uygun çalışıp çalışmadığının daha etkin takip edilmesi, mali şeffaflığın güçlendirilmesi ve bağışların kullanımına ilişkin hesap verebilirliğin artırılması gerekmektedir.

Son söz: Tabela değil, yapılan hizmet konuşulmalı!

Bir derneğin gerçek değeri, kaç kişinin katıldığı toplantıyla veya kaç kişinin bulunduğu fotoğraf karesiyle ölçülmez.

Gerçek değer;

Kaç ihtiyaç sahibinin yanında durulduğuyla,
Kaç öğrencinin eğitimine katkı sağlandığıyla,
Kaç ailenin sıkıntısına çözüm üretildiğiyle,
Kaç yaşlı ve kimsesizin kapısının çalındığıyla,
Toplanan bağışların ne kadarının toplumsal faydaya dönüştürüldüğüyle ölçülür.

Hemşehri dernekleri makam sahibi olmak için değil, insanlara hizmet etmek için vardır.

Dernek başkanlığı bir ayrıcalık değil, emanettir. Yönetim kurulu üyeliği bir unvan değil, sorumluluktur. Bağış ise kişisel tasarruf değil, toplumsal güvenin göstergesidir.

Bursa’daki ve Türkiye’nin dört bir yanındaki bütün hemşehri derneklerine açık çağrımızdır:

Kuruluş amacınıza sahip çıkın. İhtiyaç sahibinin yanında olun. Topladığınız yardımların hesabını verin.

Çünkü dernekler tabelayla değil, yaptıkları hizmetlerle değer kazanır.

Kaynak: TURANINSESİ Haber Merkezi