Manukyan Dönemi Karanlığı: Zürafa Sokak’ta Sistematik Şiddet ve Kapatma Mücadelesi!

Geçmişten günümüze Türkiye’nin en çok tartışılan karanlık noktalarından biri olan genelev düzeni, hem içerideki sistematik baskı mekanizmalarıyla hem de siyasi iradenin yıllara yayılan tasfiye stratejileriyle dikkat çekiyor. Matis Manukyan dönemi genelevlerinde yaşananlar ve siyasetçilerin bu yapıya karşı attığı adımlar dosyanın detaylarında yer alıyor.

Manukyan Dönemi Genelevlerinde Sistematik Şiddet

Manukyan dönemi genelevlerinde fiziksel şiddet, münferit olaylardan ibaret olmayıp kadınların direncini kırmak ve kurulu düzeni sürdürmek için kullanılan sistematik bir denetim aracıydı. Karaköy Zürafa Sokak’taki yüksek duvarlar ve kilitli kapılar arkasında yaşanan şiddet, kadınların toplumsal ve hukuki olarak çaresiz bırakılmasıyla derinleşmiştir.

Sistemin içindeki şiddet dinamikleri şu başlıklar altında öne çıkıyor:

• Fedailer ve Kabadayı Baskısı: Genelevlerin güvenliğini ve düzenini sağlayan fedailer, kadınlar üzerinde doğrudan fiziksel güç kullanma yetkisine sahipti. Disiplini sağlamak veya kadınların üzerindeki psikolojik baskıyı canlı tutmak için kaba kuvvete sıkça başvuruluyordu.
• Kaçma ve İtaatsizliğin Cezalandırılması: Senet borçlarına itiraz eden, çalışmayı reddeden, müşteriden para saklayan veya kaçmaya teşebbüs eden kadınlar ağır darp ve tecrite maruz bırakılıyordu. Yapılan şiddet, diğer kadınlara gözdağı verme işlevi de görüyordu.
• Müşteri Şiddetine Karşı Korumasızlık: Kadınlar sadece işletme sahipleri ve fedailerin değil, müşterilerin uyguladığı fiziksel şiddete karşı da savunmasızdı. İşletme yönetimi, müşteriyle yaşanabilecek olası bir şiddet vakasında genellikle kadının haklarını veya sağlığını değil, mekânın kazancını ve itibarını korumayı seçiyordu.
• Hukuki Yolların Tıkanıklığı ve Cezasızlık: Vesikalı çalışanların toplumsal statüsü nedeniyle adli makamlara veya kolluk kuvvetlerine şikâyette bulunma imkânı yok denecek kadar azdı. Dışarıyla teması kesilen ve polis karakoluna ulaşması engellenen kadınlar için fiziksel şiddet, hukuken hesap sorulamayan bir gerçeklik haline gelmişti.

Fiziksel şiddet; ağır borçlandırma senetleri ve uyuşturucu/madde bağımlılığıyla birleştiğinde, kadınların beden kontrolünü ve özgürlük arayışını tamamen sıfırlayan nihai baskı mekanizması olarak işliyordu.

Siyasi Liderlerin Genelevlerle Mücadelesi

Necmettin Erbakan ve Recep Tayyip Erdoğan’ın genelevlere yönelik mücadelesi, tek seferlik sert yasaklardan ziyade ideolojik söylemler, seçim kampanyaları ve belediyeler üzerinden yürütülen kentsel/idari kısıtlamalar şeklinde gelişmiştir.

Erbakan ve Milli Görüş’ün İdeolojik Duruşu:

• Manevi Kalkınma Söylemi: Necmettin Erbakan, siyasete girdiği ilk yıllardan itibaren “Manevi Kalkınma” vurgusuyla fuhuş ve genelev düzenini Batılılaşmanın ve ahlaki yozlaşmanın bir sonucu olarak nitelendirmiştir.
• Kölelik Düzeni Olarak Görme: Milli Görüş çizgisi, genelevleri kadının sömürüldüğü “modern bir kölelik düzeni” olarak tanımlamış; buradaki kadınların cezalandırılmasından ziyade sistemin elinden kurtarılması gerektiğini savunmuştur.

Erdoğan’ın Zürafa Sokak Ziyaretleri (1989 ve 1994):

• Birebir Propaganda: Recep Tayyip Erdoğan, 1989 Beyoğlu Belediye Başkanlığı ve 1994 İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı adaylık süreçlerinde sıra dışı bir strateji izleyerek Karaköy Zürafa Sokak’taki genelevleri bizzat ziyaret etmiştir.
• “Karanlık Dünyadan Kurtarma” Söylemi: Ziyaretlerinde kadınlarla doğrudan görüşen Erdoğan, “Biz sizi içine düştüğünüz bu karanlık dünyadan kurtarmak istiyoruz” diyerek oy ve destek istemiştir. Bu yaklaşım, o dönem kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır.

Belediyeler Üzerinden Zamana Yayılan Kapatma Stratejisi

Refah Partisi ve sonrasında AK Parti belediyeleri, genelevleri yasal olarak bir günde yasaklamak yerine (sektörün tamamen yeraltına kayması riskine karşı) ruhsat yenilememe, hijyen/sağlık denetimleri (mühürleme) ve kentsel dönüşüm projelerini devreye sokmuştur.

Bu stratejiler sonucunda; Ankara’daki tarihi Bentderesi genelevi kentsel dönüşüm gerekçesiyle kademeli olarak yıkılmış; Karaköy Zürafa Sokak ise pandemi döneminde kapatılmasının ardından Beyoğlu Belediyesi tarafından kültür-sanat aksına dönüştürülmek üzere boşaltılmıştır.

KAYNAK: Turanın Sesi (Özel Dosya)